WVIP — 07 — Handreiking Vergunningverlening Kleinschalige Waterstofelektrolyse

Aanleiding............................................................................................................................................... 3

1.2.

Over de handreiking ............................................................................................................................... 3

1.3.

Leeswijzer ............................................................................................................................................... 4

2.Beschrijving installatie ............................................................................................................... 5 2.1.

Elektrolyse .............................................................................................................................................. 5

2.2.

Toepassingen .......................................................................................................................................... 6

3.Regels fysieke leefomgeving ...................................................................................................... 7 3.1.

Inleiding .................................................................................................................................................. 7

3.2.

Milieubelastende activiteiten ................................................................................................................. 7 3.2.1. Produceren van waterstof (IPPC-installatie) ............................................................................... 8 3.2.2. Produceren van waterstof (geen IPPC-installatie) ...................................................................... 8 3.2.3. Vullen van gasflessen of opslagtank ........................................................................................... 9 3.2.4. Opslaan van waterstof (gasflessen) ............................................................................................ 9 3.2.5. Opslaan van waterstof (opslagtank) ........................................................................................... 9 3.2.6. Samenvatting ............................................................................................................................ 11

3.3.

Bouwen ................................................................................................................................................. 11

3.4.

Omgevingsplan ..................................................................................................................................... 12

4.Overige wet- en regelgeving .................................................................................................... 14 4.1.

Ontwerp elektrolyse-unit ...................................................................................................................... 14

4.2.

Arbowet ................................................................................................................................................ 14

4.3.

Wet veiligheidsregio’s .......................................................................................................................... 15

5.Gevaren en maatregelen ......................................................................................................... 16 5.1.

Gevaren ................................................................................................................................................ 16

5.2.

MaatregelenMEE.................................................................................................................................. 17 5.2.1. Basisveiligheid ........................................................................................................................... 17 5.2.2. Produceren van waterstof ........................................................................................................ 17 5.2.3. Vullen van gasflessen ................................................................................................................ 22 5.2.4. Opslaan van waterstof in gasflessen ......................................................................................... 23 5.2.5. Opslaan van waterstof in een opslagtank ................................................................................. 23

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

2

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

Bijlage 1: Kleinschalig versus grootschalig
Bijlage 2: Afkortingen

1.

Inleiding

1.1. Aanleiding
Het Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) heeft als doelstelling de brede introductie van waterstof, als innovatieve en duurzame energiedrager, mogelijk te maken en te versnellen. Dat doen we door potentiële risico’s te identificeren en te adresseren, en risico’s te beheersen door het nemen van passende voorzorgsmaatregelen. Werkgroep 1 onderzoekt wat nodig is om uniformiteit in vergunningverlening mogelijk te maken. Zo is er zowel bij vergunningverlenende overheden als bij aanvragers van vergunningen grote behoefte aan een handreiking voor de kleinschalige productie van waterstof met elektrolyse. In geval van kleinschalige productie zal het meestal gaan om de productie van groene waterstof. Groene waterstof wordt gemaakt met energie uit duurzame bronnen, zoals zonne- en windenergie. Deze vorm van waterstofproductie hoort dan ook bij het doel van het WVIP. Dit zijn veelal opkomende ontwikkelingen die steeds frequenter voorkomen. Verschillende kleinschalige productie-initiatieven zijn al gestart in verschillende delen van het land. Echter, de wetgeving en voorschriften lopen achter op deze initiatieven, evenals de normeringen. De initiatiefnemers van dergelijke projecten willen graag duidelijkheid over de vereisten waaraan zij moeten voldoen. Vaak zijn het dezelfde initiatiefnemers die door het hele land actief zijn. Daarom is het wenselijk dat de eisen en maatregelen voor hun projecten uniform zijn in het hele land.
Grijze, blauwe of groene waterstof Grijze waterstof is waterstof gewonnen uit aardgas. Hierbij ontstaat CO₂. Ook voor blauwe waterstof is de grondstof aardgas, maar de CO₂ die bij de productie vrijkomt, wordt afgevangen en opgeslagen. Blauwe waterstof wordt als CO₂-neutraal beschouwd, omdat er geen extra CO₂ in de atmosfeer komt. Groene waterstof wordt gemaakt met energie uit duurzame bronnen, zoals zonne- en windenergie. Door elektrolyse wordt water (H₂O) onder stroom gezet, waardoor de moleculen splitsen en zuurstof (O₂) en waterstofgas (H₂) ontstaan. Ook is het mogelijk om waterstof te maken via de biochemische omzetting van biomassa.

1.2. Over de handreiking
In deze handreiking wordt ingegaan op de regels voor elektrolyse van waterstof. Het gaat om de regels die gaan gelden vanaf 1 januari 2024, het moment dat de Omgevingswet in werking treedt. De nadruk ligt op de milieuregels in het Besluit activiteiten leefomgeving en het omgevingsplan. De handreiking biedt een handvat voor het stellen van aanvullende eisen. De regels voor bouwen zijn kort benoemd, maar niet uitgewerkt omdat er geen specifieke bouwregels gelden voor waterstofelektrolyse.
De afbakening van kleinschalige productie en opslag wordt op dit moment verder uitgewerkt. De meeste recente visie van de overheid is het “Generiek richtsnoer waterstofveiligheid”. Het richtsnoer is bedoeld om houvast te geven voor situaties waar wet- en regelgeving nog ontbreekt.
Het “Generiek richtsnoer waterstofveiligheid” geeft houvast voor betrokken partijen en overheden.
Voor deze handreiking wordt dan ook verwezen naar:
Het “Generiek richtsnoer waterstofveiligheid” eerste versie van 5 oktober 2022.
https://www.rvo.nl/sites/default/files/2022-10/Generiek richtsnoer Waterstofveiligheid %28eerste vastgestelde versie, 5 oktober 2022%29.pdf

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

3

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) Deze handreiking is bedoeld voor gemeenten, provincies, omgevingsdiensten en veiligheidsregio’s die zich bezighouden met planvorming, ruimtelijke ontwikkeling en milieuadvisering. Maar ook initiatiefnemers die kleinschalige elektrolyse van waterstof willen gaan uitvoeren, kunnen gebruik maken van deze handreiking. Deze handreiking is tot stand gekomen in afstemming met medewerkers van omgevingsdiensten en veiligheidsregio’s.

1.3. Leeswijzer
Naast dit inleidende hoofdstuk omvat deze handreiking drie hoofdstukken. Hoofdstuk 2 beschrijft de installatie. In hoofdstuk 3 worden de nieuwe regels onder de Omgevingswet beschreven. Het gaat om de regels voor milieubelastende activiteiten, bouwen en het omgevingsplan. Dit is uitgesplitst in de productie van waterstof, het vullen van gasflessen en de opslag van waterstof. Hoofdstuk 4 gaat over andere relevante wetgeving. In hoofdstuk 5 worden de gevaren van waterstof beschreven en de bijbehorende maatregelen.

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

4

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

2.

Beschrijving installatie

2.1. Elektrolyse
Bij de elektrolyse van water wordt elektrische energie ingezet om water te splitsen in waterstof en zuurstof. De waterstof die ontstaat, wordt opgevangen, opgeslagen en gebruikt. De zuurstof die bij de elektrolyse ontstaat, wordt vrijgelaten of afgevangen en gebruikt. Voor de productie van waterstof wordt gebruik gemaakt van gedemineraliseerd water en stroom. Het produceren van waterstof met elektrolyse heeft als voordeel dat er bij de productie geen CO2 en NOx ontstaat.
Een elektrolysesysteem bestaat uit een vat met water, met daarin een elektrolyt en twee elektroden:
een kathode (negatieve pool) en een anode (positieve pool). Door elektrische stroom naar beide elektroden te leiden, vindt aan beide kanten van de elektrolyt een chemische reactie plaats. Aan de kant van de kathode komt waterstof vrij en aan de kant van de anode zuurstof.
zuurstof

waterstof

zuiver
water
H2
groene
stroom

anode

H2

H2

kathode

Afbeelding 1. Vereenvoudigde weergave waterstofelektrolyse-unit met opslag in gasflessen

Verschillende soorten elektrolysers 1
Er bestaan verschillende soorten elektrolysers. De twee meest bekende elektrolysers voor waterstof zijn de Alkaline electrolyser (AEL) en de PEM elektrolyser. De alkaline elektrolyser maakt gebruik van een vloeibaar alkalisch elektrolyt (potassium hydroxide, KOH). Een PEM elektrolyser maakt gebruik van een polymeer membraan dat alleen waterstofionen doorlaat.

Het water dat wordt gebruikt moet zeer zuiver zijn voor de productie van waterstof van hoge kwaliteit en voor een goede en veilige werking van de elektrolyser. Voor PEM-elektrolysers is water met een hogere zuiverheid vereist dan voor Alkaline-elektrolysers. Dit zuiver water wordt vaak binnen de installatie geproduceerd. Het watergebruik voor een Alkaline-elektrolyser is circa 10 liter per kg waterstof 2 en voor PEM-elektrolysers maximaal 25 liter per kg waterstof 3. De hoogte van het waterverbruik is van invloed op de beoordeling of er wel of geen milieu-effectrapport gemaakt moet worden voor het doelmatig gebruik van grondstoffen. In elk geval moet dit aspect onderbouwd worden in een m.e.r.-aanmeldnotitie.

https://eduweb.eeni.tbm.tudelft.nl/TB242E/?elektrolyse Waterstof voor off-grid toepassingen, Publiek eindrapport Haalbaarheidsstudie, Recoy b.v., april 2019 3 Mondelinge mededeling op basis praktijkervaring 1 2

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

5

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) Er ontstaat ook een afvalwaterstroom. Het kan gaan om grote hoeveelheden ultrapuur ingedikt water. Het is relatief schoon water dat meer zouten bevat dan leidingwater. Het is vaak ongewenst om deze afvalwaterstroom te lozen op het vuilwaterriool. Niet vanwege het zoutgehalte maar omdat dit afvalwater te schoon kan zijn, kan de werking van de RWZI negatief worden beïnvloed. Afstemming met het waterschap vanwege een goede werking van de RWZI is dan noodzakelijk. Wanneer lozing van dit ingedikte afvalwater op een RWZI niet gewenst is, is het alternatief directe lozing op het oppervlaktewater. Er moet dan afstemming plaatsvinden met het betreffende waterschap of met Rijkswaterstaat. Bij directe lozing moet de initiatiefnemer dan ook een watervergunning aanvragen.
Waterstof gaat vanuit de elektrolyse installatie naar een gebruiker, maar kan ook op locatie worden opgeslagen in gasflessen, opslagtanks of tubetrailers die geschikt zijn om gasvormige waterstof onder druk op te slaan. Voordat waterstof wordt opgeslagen, wordt de waterstof gekoeld (chiller). Voor het op druk brengen is een compressor nodig, hierbij ontstaat warmte. Waterstof kan ook direct via leidingen voor gebruik worden afgevoerd. Het op druk brengen is dan niet altijd nodig. Om het waterstofgas te kunnen gebruiken moet het op kwaliteit worden gebracht. Het kan bijvoorbeeld nodig zijn om het waterstofgas te ontvochtigen (met een water separator). Waterstofgas kan ook worden omgezet in vloeibare waterstof met behulp van een liquefier. Dit valt niet meer onder kleinschalige toepassing en is daarom geen onderdeel van deze handreiking.

2.2. Toepassingen
Voor kleinschalige toepassingen gaat het bijvoorbeeld om elektrolysers die de stroom van lokale zonneparken en windmolens gebruiken. Dat betreft dan met name de periodes dat er meer stroom wordt opgewekt dan er op dat moment gebruikt kan worden door de omgeving. Deze groene stroom wordt dan gebruikt om waterstof te produceren.
Elektrolysers worden ook ingezet als onderdeel van een systeem om woningen te voorzien van stroom, warmte en koude. Ook worden elektrolysers gebruikt voor de productie van waterstof bij tankstations. Er zijn ontwikkelingen om elektrolysers in te zetten voor de productie van waterstof voor met waterstof aangedreven landbouwvoertuigen en ketelinstallaties voor het verwarmen van kassen.
Ook in de industrie worden elektrolysers ingezet, maar dan zal het meestal gaan om grootschalige toepassingen en daarvoor is deze handreiking niet bedoeld.

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

6

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

3.

Regels fysieke leefomgeving

3.1. Inleiding
Dit hoofdstuk is geschreven op basis van de regels waarvan bekend is dat ze op 1 januari 2024 in werking treden. Bij het opstellen van de Omgevingswet en onderliggende regels was er nog nauwelijks aandacht voor de energietransitie en waterstofactiviteiten. Dat er voor een aantal activiteiten geen regels zijn, betekent niet dat de activiteit ‘vrijgesteld’ is en zal blijven. Daar waar (nog) geen regels voor zijn, kan teruggevallen worden op de algemene zorgplicht en het algemeen verbod voor activiteiten uit de Omgevingswet.
Algemene zorgplicht De Omgevingswet bevat een algemene zorgplicht (artikel 1.6 en 1.7). Die houdt in dat overheden, bedrijven én burgers verantwoordelijk zijn voor een veilige en gezonde leefomgeving. Deze algemene zorgplicht is vooral een vangnet voor het geval er geen specifieke decentrale of rijksregels zijn. Als deze specifieke decentrale of rijksregels er wel zijn, geldt de algemene zorgplicht niet meer.
Specifieke zorgplicht In het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) staat de specifieke zorgplicht. Deze zorgplicht is van toepassing op de milieubelastende activiteiten die zijn opgenomen in het Bal. Deze specifieke zorgplicht geldt naast de andere regels die t.a.v. de mba zijn opgenomen in het Bal. Deze specifieke zorgplicht is ook een vangnet voor activiteiten die onder een aangewezen mba vallen, maar waarvoor geen specifieke regels in het Bal staan. Meer informatie over de specifieke zorgplicht in het Bal staat op de website van het Informatiepunt leefomgeving 4. Ook de lokale overheid kan specifieke zorgplichten opnemen in haar verordeningen of omgevingsplannen.
Algemeen verbod In de Omgevingswet staat een algemeen verbod (artikel 1.7a). Het is verboden om een activiteit te verrichten of na te laten als daardoor aanzienlijke nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving (dreigen te) ontstaan. Bijvoorbeeld een milieuverontreiniging die aanzienlijke schade aan de kwaliteit van lucht, bodem of water veroorzaakt. Dit verbod is ook een vangnet voor het geval er geen specifieke decentrale of rijksregels zijn. Als deze specifieke decentrale of rijksregels er wél zijn, geldt het algemeen verbod niet meer. Bijvoorbeeld als een specifieke zorgplicht of andere algemene regel geldt of een vergunningvoorschrift.

3.2. Milieubelastende activiteiten
Onder de Omgevingswet verdwijnt het begrip 'inrichting' uit de Wet milieubeheer (Wm). Het wordt vervangen door milieubelastende activiteit 5 (mba). Een mba is een activiteit die nadelige gevolgen voor het milieu kan veroorzaken. Milieubelastende activiteiten waarvoor rijksregels gelden, zijn aangewezen in het Bal. Daarbij is ook bepaald wanneer een omgevingsvergunning (omgevingsvergunning mba) nodig is en welke algemene regels er voor de mba gelden. Naast de regels in het Bal, staan er ook regels voor milieubelastende activiteiten in het omgevingsplan, bijvoorbeeld voor geluid of externe veiligheid.

https://iplo.nl/regelgeving/omgevingswet/zorgplicht/specifieke-zorgplicht-activiteiten-bal/ milieubelastende activiteit: activiteit die nadelige gevolgen voor het milieu kan veroorzaken, niet zijnde een lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam of een lozingsactiviteit op een zuiveringtechnisch werk of een wateronttrekkingsactiviteit (zie bijlage bij artikel 1.1. Omgevingswet)

4
5

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

7

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) In onderstaande tabel staan de milieubelastende activiteiten bij elektrolyse van waterstof. Hierbij is vermeld of het een aangewezen mba is uit het Bal en waar de maatregelen staan. In de volgende paragrafen staat een uitleg van de regels voor deze milieubelastende activiteiten.
activiteit

aanwijzing mba

maatregelen

produceren van waterstof geen IPPC-installatie produceren van waterstof IPPC-installatie

geen aangewezen mba
artikel 3.72

specifieke zorgplicht omgevingsplan
omgevingsvergunning mba (artikel 3.73) paragraaf 4.98 Bal

opslag waterstof in gasflessen

artikel 3.27

opslag waterstof in opslagtank

artikel 3.21

omgevingsvergunning mba
(artikel 3.22 lid 1 onder e)

Tabel 3.1 Milieubelastende activiteiten bij waterstofelektrolyse

3.2.1.

Produceren van waterstof (IPPC-installatie)

Als het produceren van waterstof een IPPC-installatie is (zie bijlage 1), dan is dit een aangewezen milieubelastende activiteit. Hiervoor is dan een omgevingsvergunning mba nodig. Een IPPC-installatie valt niet onder kleinschalige productie, zodat deze buiten de toepassing van deze handreiking valt.

3.2.2.

Produceren van waterstof (geen IPPC-installatie)

Het produceren van waterstof (geen IPPC-installatie) is niet aangewezen als mba in het Bal. De activiteit kan wel functioneel ondersteunend zijn aan een andere wel in het Bal aangewezen mba. Als bijvoorbeeld een bedrijf eigen energie opwekt en de overcapaciteit omzet in waterstof, is dit functioneel ondersteunend aan de activiteiten van het bedrijf. Als die bedrijfsactiviteiten inclusief de functioneel ondersteunende activiteiten dan zijn aangewezen in het Bal, valt ook de productie van waterstof onder de aangewezen mba. Er staan voor elektrolyse van waterstof geen specifieke regels in het Bal. Wel geldt in dat geval de specifieke zorgplicht uit het Bal. Op grond daarvan kan het bevoegd gezag met maatwerk regels stellen.
Voorbeeld ziekenhuis Een ziekenhuis is aangewezen als milieubelastende activiteit in artikel 3.256 van het Bal. Ook andere milieubelastende activiteiten die worden verricht op dezelfde locatie en de exploitatie van het ziekenhuis functioneel ondersteunen vallen onder de aanwijzing. De productie van waterstof valt dan onder deze aangewezen mba.
Het Bal is van toepassing. Er geldt geen vergunningplicht. In het Bal staan geen algemene regels voor de productie van waterstof. De specifieke zorgplicht uit hoofdstuk 2 van het Bal geldt. Op basis daarvan kan het bevoegd gezag met maatwerk aanvullende eisen stellen.

Als het produceren van waterstof niet ondersteunend is aan een aangewezen mba, dan gelden de regels uit het Bal niet. In dat geval kunnen er regels t.a.v. het mba in het omgevingsplan staan. Zolang de gemeente geen nieuw omgevingsplan heeft, geldt de specifieke zorgplicht die staat in het tijdelijk omgevingsplan (de bruidsschat 6). Op grond daarvan kan het bevoegd gezag met maatwerk regels stellen.
Voorbeeld woningen Als een elektrolyse-installatie wordt gebruikt in een systeem om woningen van stroom, warmte en koude te voorzien, dan is dit geen in het Bal aangewezen milieubelastende activiteit. Het Bal is dan niet van toepassing.
De specifieke zorgplicht uit het omgevingsplan is wel van toepassing. Op basis daarvan kan het bevoegd gezag met maatwerk aanvullende eisen stellen.

Zie voor informatie over de bruidsschat de website van het Informatiepunt Leefomgeving: https://iplo.nl/regelgeving/omgevingswet/introductie/totstandkoming/hoofdlijnen-invoeringsbesluit/bruidsschat/ 6

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

8

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

3.2.3.

Vullen van gasflessen of opslagtank

Het vullen van waterstof in gasflessen is niet aangewezen als milieubelastende activiteit (mba) in het Bal. Het kan wel functioneel ondersteunend aan een andere aangewezen mba. Als bijvoorbeeld een bedrijf eigen energie opwekt en de overcapaciteit omzet in waterstof, is dit functioneel ondersteunend aan de activiteiten van het bedrijf. Als die bedrijfsactiviteiten aangewezen in het Bal, valt ook het vullen van gasflessen of opslagtank met waterstof onder de aangewezen mba. Er staan dan geen specifieke regels in het Bal. Wel geldt de specifieke zorgplicht. Op grond daarvan kan het bevoegd gezag met maatwerk regels stellen. Als het vullen van gasflessen niet ondersteunend is aan een aangewezen mba, dan gelden niet de regels in het Bal. Dan kunnen er regels staan in het omgevingsplan.
Zolang de gemeente geen nieuw omgevingsplan heeft, geldt de specifieke zorgplicht die staat in het tijdelijk omgevingsplan (de bruidsschat). Op grond daarvan kan het bevoegd gezag met maatwerk regels stellen.
Het opslaan van waterstof in een opslagtank is vergunningplichtig en daarmee ook het afvullen van de opslagtank (zie paragraaf 3.2.5 van deze handreiking).

3.2.4.

Opslaan van waterstof (gasflessen)

Het opslaan van waterstof in gasflessen is vanaf 125 liter een aangewezen mba (zie paragraaf 3.2.9 van het Bal). Onder opslaan vallen ook bijbehorende handelingen, zoals het overslaan en laden en lossen. Voor het opslaan van maximaal 5.000 kg 7 geldt geen vergunningplicht. Een melding is voldoende. Een melding moet 4 weken van tevoren worden gedaan. In de melding moeten de volgende gegevens staan8:
a. de coördinaten van de opslagplaatsen voor waterstof;
b. de hoeveelheid waterstof die ten hoogste wordt opgeslagen per opslagplaats.
De inhoudelijke regels voor het opslaan van gasflessen staan in paragraaf 4.98 van het Bal. Hier staan bijvoorbeeld eisen voor de afstand tot gevoelige functies. Er staat ook dat de opslag en het gebruik van gasflessen moet voldoen aan PGS 15 9. In PGS 15 staan eisen voor het opslaan van gasflessen.
Meer informatie over paragraaf 3.2.9 10 en paragraaf 4.98 11 staat in de nota van toelichting op het Bal.

3.2.5.

Opslaan van waterstof (opslagtank)

Het opslaan van waterstof in een opslagtank met een inhoud van meer dan 150 liter is een aangewezen mba (zie paragraaf 3.2.7 van het Bal). Onder opslaan vallen ook bijbehorende handelingen, zoals het overslaan en laden en lossen. Ook het afvullen van de opslagtank valt hieronder 12. Voor het opslaan van waterstof in een opslagtank is altijd een omgevingsvergunning mba nodig. Er staan geen regels in het Bal voor een opslagtank met waterstof. De eisen neemt het bevoegd gezag op in de omgevingsvergunning mba. Een aanvraag wordt ingediend via het Omgevingsloket van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).De indieningsvereisten voor een opslagtank voor waterstof staan in artikel

Als de hoeveelheid waterstof meer is dan 5.000 kg is sprake van een Seveso-inrichting.
Zie artikel 4.1005 Bal [versie juli 2023] 9 https://publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl/publicaties/pgs15/ 10 https://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/milieubelastende-activiteiten-hoofdstuk-3-bal/activiteiten/opslaan-gevaarlijke/ 11 https://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/opslaan-gevaarlijke-stoffen/ 12 Antwoord Iplo-helpdesk vraagnummer 23 06 1986. Zie ook de website van het Informatiepunt Leefomgeving:
https://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/milieubelastende-activiteiten-hoofdstuk-3-bal/activiteiten/opslagtank-gassen/ 7 8

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

9

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) 7.37 van de Omgevingsregeling 13. In artikel 7.22a eerste lid onder b en c staan de indieningsvereisten voor externe veiligheid. Deze artikelonderdelen zijn echter niet aangewezen voor het opslaan van waterstof in artikel 7.37, zodat artikel 7.22a eerste lid onder b en c niet geldt. Dit betekent dat een QRA geen indieningsvereiste is. In de geest van de wet is dit artikel echter bedoeld voor alle activiteiten met externe veiligheidsrisico’s. Uitgangspunt is dan ook dat als er gevaren buiten de begrenzing van de milieubelastende activiteit te verwachten zijn, het bevoegd gezag kan vragen om een QRA bij de aanvraag.
Meer informatie over paragraaf 3.2.7 14 staat in de nota van toelichting op het Bal.
Indieningsvereisten zeer zorgwekkende stoffen In artikel 7.37 Omgevingsregeling wordt voor de indieningsvereisten verwezen naar artikel 7.27a, onder c en d. Het gaat hier om gegevens over zeer zorgwekkende stoffen. Waterstof is geen zeer zorgwekkende stof.

Voor de beoordeling van de aanvraag gelden de algemene beoordelingsregels uit paragraaf 8.5.1.1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving. Een van de voorwaarden is dat een omgevingsvergunning alleen wordt verleend als de nodige maatregelen worden getroffen om ongevallen te voorkomen en de gevolgen voor ongevallen te beperken. Dit staat in artikel 8.9 lid 1 onder g. Dit is nader ingevuld in artikel 8.10a. Hier is onder andere de standaardwaarde voor het plaatsgebonden risico genoemd. In bijlage VII onder E van het Bkl zijn de afstanden genoemd voor een opslagtank voor gassen. Het opslagtank voor waterstof valt niet onder de genoemde activiteiten. Dit betekent dat de afstand berekend moet worden.
Meer informatie over het beoordelen van externe veiligheid bij het verlenen van een omgevingsvergunning mba staat op de website van het Informatiepunt Leefomgeving 15.
Opslag in een tubetrailer Op veel productielocaties van waterstof is het mogelijk om tubetrailers[1] te vullen. Deze tubetrailers hebben een opslagcapaciteit tot 1.000 kg waterstof onder hoge druk, circa 200 bar. De tubetrailers worden elders opgesteld om waterstof op te slaan, bijvoorbeeld bij een tankstation. Dit wordt dan gezien als opslag. Een hoeveelheid van 150 liter waterstof bevat bij een druk van 100 bar een inhoud van slechts 1 kg.
[1]

Een voorbeeld staat op https://hygear.com/news/hygear-expands-its-hydrogen-trailer-fleet-in-europe/

Zie wetten.nl (vanaf 1 januari 2024)
https://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/milieubelastende-activiteiten-hoofdstuk-3-bal/activiteiten/opslagtank-gassen/ 15 https://iplo.nl/thema/externe-veiligheid/externe-veiligheid-vergunning-milieubelastende/ 13 14

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

10

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

3.2.6.

Samenvatting

Hieronder is in een stroomschema samengevat welke milieuregels gelden voor waterstofelektrolyse.
De uitleg staat in de paragrafen 3.2.2 tot en met 3.2.5 van deze handreiking.

Afbeelding 2. Stroomschema regels milieu voor een elektrolyse-unit met opslag van waterstof

In het Omgevingsloket van het DSO kan een initiatiefnemer via de vergunningcheck nagaan of een informatieplicht geldt en of een vergunning of melding nodig is. Het indienen van informatie, melding of aanvraag omgevingsvergunning mba gaat ook via het Omgevingsloket. Ook kan de initiatiefnemer in het Omgevingsloket opzoeken welke regels gelden voor een bepaalde activiteit. Dit heet ‘Maatregelen op maat’.

3.3. Bouwen
De Omgevingswet verstaat onder een bouwwerk: 'constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, die op de plaats van bestemming hetzij direct of indirect met de grond verbonden is, hetzij direct of indirect steun vindt in of op de grond, bedoeld om ter plaatse te functioneren, met inbegrip van de daarvan deel uitmakende bouwwerkgebonden installaties anders dan een schip dat wordt gebruikt voor verblijf van personen en dat is bestemd en wordt gebruikt voor de vaart.' Deze omschrijving komt overeen met de definitie die voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet werd gebruikt.
Een waterstofelektrolyse-unit zal veelal een constructie zijn die als bouwwerk wordt aangemerkt.
Voor dat bouwwerk is dan mogelijk een omgevingsvergunning bouwen nodig. In het Omgevingsloket van het DSO kan een initiatiefnemer via de vergunningcheck nagaan of een omgevingsvergunning

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

11

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) bouwen nodig is. Ook een aanvraag wordt ingediend via het Omgevingsloket. Indien een elektrolyse een compleet CE Gecertificeerd containerized systeem is, is het niet als bouwwerk te beschouwen.

3.4. Omgevingsplan
Het omgevingsplan regelt onder andere welke activiteiten op een bepaalde plek zijn toegestaan en welke gebruiksregels hiervoor gelden. Kleinschalige waterstofelektrolyse zal altijd ondersteunend zijn aan een ‘andere’ activiteit, bijvoorbeeld een bedrijf of woonwijk. Die ‘andere’ activiteit kan bepalend zijn of waterstofelektrolyse is toegestaan op grond van het omgevingsplan. Het omgevingsplan kan ook risicovolle activiteiten uitsluiten.
Specifieke zorgplicht In het omgevingsplan staat ook de specifieke zorgplicht (artikel 22.44 bruidsschat). De specifieke zorgplicht zorgt ervoor dat degene die een activiteit verricht, alles moet doen en laten om negatieve gevolgen voor de veiligheid, het milieu en de gezondheid te voorkomen of zo veel mogelijk te beperken. Deze specifieke zorgplicht is een vangnet voor het geval er geen regels zijn voor een bepaalde activiteit. De specifieke zorgplicht in het omgevingsplan geldt niet voor milieubelastende activiteiten die zijn aangewezen in hoofdstuk 3 van het Bal. Als een waterstofelektrolyse-unit niet valt onder de regels in het Bal (zie paragraaf 3.2.6 van deze handreiking) dan geldt de specifieke zorgplicht van het omgevingsplan. Daarnaast zouden er regels voor waterstofelektrolyse kunnen staan in het omgevingsplan.
Omgevingsvergunning omgevingsplanactiviteit In het omgevingsplan kan een vergunningplicht staan voor waterstofelektrolyse. Dit is dan een vergunning voor een binnenplanse omgevingsplanactiviteit (OPA). Als een activiteit met waterstofelektrolyse op een bepaalde plek niet zou mogen, dan kan de gemeente dit met een omgevingsvergunning toch toestaan. In dat geval is sprake van een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsactiviteit (BOPA).
Omgevingsvergunning OPA of BOPA Een activiteit die voldoet aan de regels in het omgevingsplan, maar waarvoor in het omgevingsplan een vergunningplicht staat. Dit is een binnenplanse omgevingsplanactiviteit (OPA). Een activiteit die in strijd is met het omgevingsplan, maar met een vergunning wordt toegestaan. Dit is een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA).

Een aanvraag omgevingsvergunning wordt digitaal gedaan via het Omgevingsloket van het DSO.
Meer informatie over de omgevingsvergunning voor omgevingsplanactiviteiten 16 staat op de website van het Informatiepunt Leefomgeving.
Bij het beoordelen van een aanvraag BOPA moet de gemeente de instructieregels in het Bkl die gelden voor het wijzigen van het omgevingsplan in acht nemen. Er zijn ook instructieregels voor externe veiligheid 17. Voor activiteiten in bijlage VII van het Bkl moet de gemeente de grenswaarde voor het plaatsgebonden risico in acht nemen 18. In bijlage VII staat geen grenswaarde voor waterstofelektrolyse.

https://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/omgevingsplanactiviteit/ https://iplo.nl/thema/externe-veiligheid/externe-veiligheid-in-omgevingsplan/algemene-instructieregelsexterne-veiligheid/ 18 https://iplo.nl/thema/externe-veiligheid/externe-veiligheid-in-omgevingsplan/plaatsgebonden-risico/ 16 17

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

12

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) Veiligheidsrisico’s in het omgevingsplan (instructieregels) Bij het wijzigen van het omgevingsplan moet de gemeente de instructieregels in het Bkl in acht nemen. In paragraaf 5.1.2 staan de instructieregels voor het waarborgen van de veiligheid. In artikel 5.2 van het Bkl staat onder andere dat gemeenten rekening moeten houden met de veiligheidsrisco’s van branden, rampen en crises. Specifiek moeten in een omgevingsplan regels staan over het voorkomen, beperken en bestrijden van brand, zelfredzaamheid bij calamiteiten en de inzet van hulpdiensten. De gemeente moet ook rekening houden met risico’s van brand, explosie en eventuele gifwolk.
In artikel 5.12 Bkl staat dat er sprake is van een aandachtsgebied rondom de locatie waar een ongewoon voorval (een calamiteit) kan leiden tot gevaar als gevolg van brand, explosie of een gifwolk. De gemeente kan er vervolgens voor kiezen om aandachtsgebieden geheel of gedeeltelijk aan te wijzen als voorschriftengebied. Door een gebied als voorschriftengebied aan te wijzen, gaan voor bouwactiviteiten aanvullende regels gelden.
Zie voor meer informatie over externe veiligheid in het omgevingsplan de website van het Informatiepunt leefomgeving 19.

19

https://iplo.nl/thema/externe-veiligheid/externe-veiligheid-in-omgevingsplan/

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

13

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

4.

Overige wet- en regelgeving

4.1. Ontwerp elektrolyse-unit
Voor het ontwerp van een elektrolyse-unit geldt Europese en nationale wet- en regelgeving, zoals:
• • •

Europese richtlijn drukapparatuur: geïmplementeerd in het Warenwetbesluit drukapparatuur.
Europese richtlijn ATEX: geïmplementeerd in het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016.
Europese machinerichtlijn: geïmplementeerd in het Warenwetbesluit machines.

In en rondom een waterstofelektrolyse-unit zal bijna altijd sprake zijn van een ATEX-zone. Dat zijn zones waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan. De waterstofelektrolyse-unit zal geheel of gedeeltelijk in zijn eigen gevarenzone staan. Apparaten die onderdeel zijn van de installatie, moeten door de leverancier van de installatie worden geselecteerd op geschiktheid voor toepassing in een gevarenzone. Op grond van de Europese productrichtlijn 2014/34/EU moet de fabrikant overeenstemming met deze richtlijn aantonen. De fabrikant moet instructies verstrekken voor o.a. het installeren, gebruik en onderhoud.
Uitgangspunt is dat een waterstofelektrolyse-unit aan deze regels voldoet en geschikt is voor de specifieke eigenschappen van waterstof. Met het aanbrengen van CE-markering (‘Conformité Européenne’) verklaart de fabrikant dat het apparaat voldoet aan de daarvoor geldende Europese eisen.

4.2. Arbowet
De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat rechten en plichten voor werkgevers en werknemers op het gebied van arbeidsomstandigheden. De regels zijn uitgewerkt in het Arbeidsomstandighedenbesluit en de Arbeidsomstandighedenregeling. Voor de Arbowet is het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid SZW verantwoordelijk. De Arbeidsinspectie ziet toe op naleving van deze regelgeving. Elk bedrijf met personeel moet (laten) onderzoeken of het werk gevaar kan opleveren of schade kan veroorzaken aan de gezondheid van de werknemers. Dit onderzoek heet een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E). De risico’s van een waterstofelektrolyse-unit zijn hier dan onderdeel van. Zie voor meer informatie over de RI&E 20 het Arboportaal.
Op grond van het Arbobesluit 21 geldt de zorgplicht voor een basisveiligheid. Dit betekent:
• •

•

•

Beschermende maatregelen die volgens wet- en regelgeving standaard nodig zijn.
Maatregelen die volgens bewezen en geaccepteerde goede praktijken niet weg te denken zijn.
Dit zijn maatregelen voor ontwerp, constructie, in bedrijf nemen, gebruik, onderhoud of modificatie, inspectie en uit bedrijf nemen.
Good housekeeping. Dit is een begrip dat staat voor de algemene zorg bij, netheid en orde van een activiteit of een bedrijfsonderdeel. Good housekeeping is een belangrijke factor bij het voorkomen van gevaarlijke situaties.
Maatregelen goed vakmanschap. Dit staat voor vaardigheden van werknemers om kwalitatief goed werk te leveren, en daarbij veilig en gezond te werken.

In en rondom een waterstofelektrolyse-unit zal bijna altijd sprake zijn van een ATEX-zone. Dat zijn zones waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan. Binnen deze zone moet een werkgever maatregelen nemen om ontsteking van de explosieve atmosfeer te voorkomen. Zie voor meer informatie over explosieveiligheid 22 het Arboportaal.
https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/risico-inventarisatie---evaluatie Artikel 4.1b Arbeidsomstandighedenbesluit 22 https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/explosieveiligheid-atex 20 21

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

14

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

4.3. Wet veiligheidsregio’s
De veiligheidsregio's hebben onder andere de taak om gemeenten te adviseren over branden, rampen en crises. Dit staat in artikel 10 van de Wet veiligheidsregio's (Wvr). De brandweer is een onderdeel van de veiligheidsregio. De taken van de brandweer staan in artikel 25 Wvr 23. Dit zijn:
• • •

het voorkomen, beperken en bestrijden van brand;
het beperken van brandgevaar;
het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen anders dan bij brand.

Daarnaast dragen de veiligheidsregio's zorg voor:
• • •

de voorbereiding op de bestrijding van branden, rampen en crises;
het organiseren van de rampenbestrijding;
het adviseren van andere overheden en organisaties op het gebied van brandpreventie, brandbestrijding en het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen met gevaarlijke stoffen.

Hieronder valt ook het adviseren van het bevoegd gezag over voorschriften voor brandbestrijding, ongevallen anders dan brand en rampenbestrijding in omgevingsvergunningen. Het bevoegd gezag is in een aantal gevallen verplicht de veiligheidsregio om advies vragen bij aanvragen om vergunning voor een mba (het zogenaamde wettelijk advies). Ook in gevallen waarin deze verplichting niet geldt is het verstandig de veiligheidsregio bij het vaststellen van eisen aan t.a.v. (brand)veiligheid en repressieve voorzieningen te betrekken . Voor initiatieven met een waterstofelektrolyse-unit is het van belang om de veiligheidsregio vanaf het begin te betrekken. Het gaat dan om de aspecten veiligheid, bereikbaarheid en bestrijdbaarheid bij incidenten. Zeker bij initiatieven in woonwijken is dit belangrijk.

23

https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0027466&paragraaf=4&artikel=25&z=2023-01-01&g=2023-01-01

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

15

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

5.

Gevaren en maatregelen

5.1. Gevaren
Het gebruik van waterstof brengt gevaren met zich mee. Zo is waterstof een licht gas en zal het zich daarom in het hoogste punt van een ruimte verzamelen ophopen en kan ook de ruimte vullen. Waterstof is een ontvlambaar gas en kent een breed ontvlambaarheidsgebied. Er is bij hoge concentraties weinig energie nodig om waterstof te ontsteken. Afhankelijk van de omstandigheden kan een wolkbrand, een fakkel en/of een explosie ontstaan. Daarnaast heeft waterstof ook een verstikkende werking.
Broeikaseffect Waterstof is geen broeikasgas, maar draagt wel bij aan het broeikasgaseffect (global warming potential, GWP). Een recente studie 24 becijfert het GWP op ongeveer 11. Zie voor een uitleg de website van het KNMI 25Het is ook daarom van belang om lekkages van waterstof zoveel mogelijk te beperken.

Bij elektrolyse is waterstof aanwezig bij de volgende activiteiten:
• • • •

waterstofelektrolyse-unit
vullen van gasflessen of opslagtank opslag van waterstof (boven- en ondergrondse) transportleidingen en afsluiters

Er zijn veel manieren waarop gasvormig waterstof kan vrijkomen in de waterstofketen. PGS 35 26 geeft een uitgebreid overzicht van faaloorzaken die als realistisch en relevant worden beschouwd.
Deze zijn ook van toepassing op een waterstofelektrolyse-unit met opslag.
Belangrijke faaloorzaken zijn:
• aanstraling door externe brand;
• impact van buitenaf (aanrijden);
• fouten bij ontwerp, bouw en onderhoud.27 Bij het vrijkomen van waterstof zal er meestal sprake zijn van een lek, er stroomt dan continu waterstof uit een opening. De effecten hiervan worden bepaald door een groot aantal factoren. De belangrijkste factoren zijn de waterstofdruk, de grootte van de uitstroomopening, de locatie van het lek (binnen of buiten) en het tijdstip van ontsteken. Effecten die op kunnen treden, zijn fakkel, wolkbrand en explosie. De grootste effecten met waterstof zijn te verwachten op de locaties waar waterstof onder hoge druk en/of in grote hoeveelheden aanwezig is. Het gaat dan met name om de opslag van waterstof. In de elektrolyse-unit zelf is weinig waterstof aanwezig.
De effecten van waterstof staan uitgebreid beschreven in PGS 35 28 en in de Handreiking waterstofaggregaten 29. Meer informatie over de gevaarsaspecten van waterstof is ook te vinden op de website van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid 30.
https://www.nature.com/articles/s43247-023-00857-8 https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/waterstof-wat-doet-dat-met-het-klimaat 26 https://publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl/publicaties/pgs35/ 27 Faaloorzaken als verbrossing, corrosie en vermoeiing vallen onder faaloorzaak ‘Fouten bij ontwerp, bouw en onderhoud’.
28 https://publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl/publicaties/pgs35/ 29 Pm invoegen vindplaats 30 https://scenarioboeken.nipv.nl/energietransitie/ 24 25

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

16

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP)

5.2. Maatregelen
5.2.1.

Basisveiligheid

Een waterstofelektrolyse-unit moet ontworpen zijn volgens de daarvoor geldende normen en richtlijnen (zie paragraaf 4.1). Daarnaast geldt de zorgplicht uit de Arbowet (artikel 4.1b) en de zorgplicht uit de Omgevingswet (artikel 1.6 en 1.8). De zorgplicht in de Omgevingswet is verder ingevuld in het omgevingsplan en in het Bal (specifieke zorgplicht). Degene die het initiatief heeft op grond van de zorgplicht is verantwoordelijk om de veiligheid voor de omgeving te waarborgen. De initiatiefnemer geeft aan welke maatregelen worden genomen.
De volgende maatregelen zijn altijd van belang:
• •

•
•

geen ontstekingsbronnen in de buurt;
ophoping van waterstof voorkomen:
o de ruimte van de waterstofelektrolyse-unit goed ventileren, o vullen van gasflessen of opslagtanks in de buitenlucht;
o opslag in de buitenlucht;
gebruik van waterstofdetectie;
maatregelen tegen lekkage.

Het hebben van een noodplan en een explosieveiligheidsdocument is onderdeel van de arbeidsomstandighedenwetgeving. Eisen voor drukapparatuur gelden op grond van het Warenwetbesluit drukapparatuur.

5.2.2.

Produceren van waterstof

Voor het kleinschalig produceren van waterstof zijn er geen rijksregels. Dit betekent dat eventuele eisen moeten worden gesteld via maatwerk. Dit is maatwerk op grond van de specifieke zorgplicht in het Bal als het gaat om een installatie die is geplaatst bij een aangewezen milieubelastende activiteit.
Als dat niet het geval is, dan is het maatwerk mogelijk op grond van de specifieke zorgplicht in het tijdelijk omgevingsplan (bruidsschat). Als de gemeente al een nieuw omgevingsplan heeft vastgesteld, kunnen er ook specifieke regels voor de activiteit in het omgevingsplan staan. Als de specifieke zorgplicht in het Bal niet van toepassing is en ook niet de specifieke zorgplicht van het omgevingsplan, is er nog de algemene zorgplicht in de Wet Omgevingsrecht (zie ook paragraaf 3.1).
Hieronder staat een niet limitatieve lijst met maatregelen specifiek voor een waterstofelektrolyseunit. Op basis van de specifieke situatie moet beoordeeld worden welke maatregelen nodig zijn.
Overeenkomstig de PGS methodiek begint het voorschrift met een ‘M’ gevolgd door een nummer.
Voor het stellen van eisen kunnen maatregelen in PGS 35 31 worden gebruikt als basis en aangepast aan de specifieke situatie. Per situatie moet beoordeeld worden welke maatregelen relevant zijn. De maatregelen die waarschijnlijk in veel gevallen relevant zijn, staan hieronder en zijn herschreven voor zover nodig. Het nummer van de maatregel in PGS 35 is vermeld. Zie PGS 35 voor een toelichting op deze maatregelen.
Plaatsing Het heeft de voorkeur de installaties voor de elektrolyse te plaatsen in voldoende geventileerde gebouwen of containers dan wel in de open lucht. Bij plaatsing in een gebouw of container moeten eisen worden opgenomen voor voldoende ventilatie.
"Waterstofinstallaties voor het afleveren van waterstof aan voertuigen en werktuigen" (Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 35:2021 versie 1.0 (augustus 2021) 31

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

17

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) Toelichting: Voldoende ventilatie betekent dat waterstof zich niet kan ophopen en de gasdetectie bij normaal gebruik niet afgaat.
Lekkage beperken vanwege broeikaseffect Waterstof is geen broeikasgas, maar draagt wel bij aan het broeikasgaseffect. Het is daarom van belang om lekkages van waterstof zoveel mogelijk te beperken. Waterstof is het kleinst bekende molecuul en daarmee een stof met een hoge potentie tot lekkage. Het molecuul kruipt als het ware overal tussendoor, zodat er altijd kleine lekkages kunnen optreden. Ook bij normaal opereren, denk bijvoorbeeld aan het spoelen en/of van druk aflaten van apparatuur kan waterstof ontsnappen naar de atmosfeer. Het regelmatig meten aan mogelijke lekkage-punten, afpersen of het doen van een druktest kan preventief werken. Er is nog geen standaard aanpak voor het tegengaan van waterstofemissie/lekkages bij electrolysers. De initiatiefnemer van een waterstofelektrolyse-unit kan met een (rapportage)verplichting gevraagd worden de omvang van (potentiële) waterstofemissies en het tegengaan daarvan in kaart te brengen.
Afsluiters veilige stand bij stroomuitval (M2) Bij stroomuitval bevinden afsluiters zich in de veilige stand.
Compressor (M6) Een compressor voldoet aan NEN-EN 1012-3.
Een compressor heeft in elk geval een voorziening die de compressor uitschakelt zodra de druk aan de zuigzijde daalt tot onder de minimale aanvoerdruk.
Een compressor heeft een voorziening die tijdens de startprocedure, de stopprocedure, onder normale bedrijfsomstandigheden en gedurende de stand-by-opstelling waarborgt dat een waterstofdruk tussen de inlaatafsluiter en de zuigzijde van de compressor wordt gehandhaafd die hoger is dan de atmosferische druk. Bij een te lage aanvoerdruk moet de compressor automatisch stoppen.
Doelmatige fundering (M7) Onderdelen van de waterstofelektrolyse-unit zijn voorzien van een doelmatige fundering.
Bestand tegen binnendringen zuurstof (M8) De waterstofelektrolyse-unit is zo uitgevoerd dat het binnendringen van zuurstof in waterstofvoerende delen niet mogelijk is.
Maatregelen voorkomen ophopen waterstof (M9) Maatregelen om het ophopen van waterstof te voorkomen zijn toegepast.
Ondergrondse leidingen - aanleg (M25) Ondergrondse leidingen zijn:
• • • • •

van corrosiebestendig materiaal of beschermd tegen corrosie;
gelegd in een laag schoon zand van ten minste 10 cm dikte;
ingegraven met een gronddekking van ten minste 60 cm;
bovengronds gemarkeerd;
doelmatig beschermd tegen mechanische invloeden.

Drukontlasting – Overdrukbeveiliging (M27)
De afzonderlijke insluitsystemen van een waterstofelektrolyse-unit, waarin een druk kan ontstaan die hoger is dan de werkdruk van die onderdelen, moeten zijn voorzien van een doelmatige overdrukbeveiliging.

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

18

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) Drukontlasting – Afblaasvoorziening (M28) Een afblaasvoorzieningen is uitgevoerd volgens het WBDA 2016.
Een afblaasvoorziening:
• • • • • • •

heeft voldoende capaciteit;
kan niet worden afgesloten;
is tegen weersinvloeden en inregenen beschermd;
is van een materiaal dat geschikt is voor de toepassing en condities (druk en temperatuur);
is verankerd en tegen mechanische beschadiging beschermd;
is voorzien van een mogelijkheid om gecondenseerd water te kunnen aftappen;
blaast af op een veilige locatie.

Toelichting: Het is belangrijk dat er voldoende afstand is tussen een afblaasvoorziening van zuurstof en een afblaasvoorziening van waterstof, zodat zich geen explosief mengsel kan vormen. Hierbij is ook de druk in de uitlaat van belang.
Drukontlasting – Certificaat drukontlastingsklep (M29) Een drukontlastingsklep heeft een certificaat. Op dit certificaat staat het volgende vermeld: merk, type, fabricagenummer, testdatum en ingestelde druk.
Plaatsing drukontlastingskleppen en afblaasvoorziening (M30) Drukontlastingskleppen en afblaasvoorzieningen zijn zo geplaatst dat ze zonder hinder kunnen afblazen naar de buitenlucht. Voorkomen wordt dat waterstof terecht kan komen op belendende percelen of op personen. Drukontlastingskleppen en afblaasvoorzieningen zijn zo geplaatst dat er geen vochtophoping kan ontstaan.
Gasdetectie en alarmopvolging (M41 en M42) Op locaties waar de kans bestaat op lekkage en ophoping van waterstof waardoor ontoelaatbare concentraties waterstof kunnen ontstaan, zijn gasdetectoren aanwezig die continu de concentratie waterstof meten.
•

•

•

•

Het gasdetectiesysteem voldoet aan NEN-EN 60079-29-2 en NEN EN 50402. Het gasdetectiesysteem wordt geïnstalleerd, geïnspecteerd, onderhouden en getest volgens de voorschriften van de fabrikant, met inachtneming van de aanwijzingen in de toepasselijke onderhoudsnormen (indien beschikbaar). Een controle wordt uitgevoerd door een deskundige op het gebied van gasdetectiesystemen.
[bij bemand]Bij een gasdetectie van 10 % van de onderste explosiegrens (LEL: Lower Explosive Limit) wordt personeel door akoestische en/of optische signalen gewaarschuwd. Degene die de activiteit verricht neemt maatregelen om de gaslekkage op te heffen.
[bij bemand]Bij een gasdetectie van 20 % van de onderste explosiegrens (LEL) wordt het waterstofelektrolyse-unit automatisch buiten werking gesteld. Personeel moet door akoestische en/of optische signalen worden gewaarschuwd. De installatie mag pas weer in bedrijf worden gesteld als de reden van het activeren van de gasdetectie bekend is en de aanleiding voor het activeren is opgeheven.
[bij onbemand]Bij een gasdetectie van 10 % van de onderste explosiegrens (LEL) wordt het waterstofelektrolyse-unit automatisch buiten werking gesteld. De installatie mag pas weer in bedrijf worden gesteld als de reden van het activeren van de gasdetectie bekend is en de aanleiding voor het activeren is opgeheven.

Toelichting: Gasdetectie is nodig op plaatsen waar gevaar is voor ophoping van waterstof door lekkage. Welke dit zijn volgt uit het explosieveiligheidsdocument. Het risico op ophoping is relevant in gesloten ruimtes en onder overkappingen. Dak- en kapconstructies waaronder zich vrijgekomen

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

19

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) waterstof kan ophopen, moeten worden voorkomen. Als een waterstofelektrolyse-unit in een gesloten ruimte is opgesteld, is naast voldoende ventilatie, gasdetectie noodzakelijk.
Dak- en kapconstructies Dak- en kapconstructies zijn zo uitgevoerd, dat bij lekkage vrijgekomen waterstof zich niet kan ophopen.
Keuring en controle – Schema (M49) Er is een schema voor keuring, controle en onderhoud van de waterstofelektrolyse-unit.
Registratie en documentatie (M52) De volgende documenten of gegevens worden bewaard [wijzigen/aanvullen]:
• • • • • • • • • •

beschrijving van de waterstofelektrolyse-unit;
bedrijfshandleiding;
afwijking van de in de bedrijfshandleiding vastgelegde normale bedrijfsvoering;
actuele plattegrondtekening met de installatie en ligging van leidingen en appendages en gevarenzones;
installatiecertificaten;
certificaten van toegepaste materialen, onderdelen en appendages;
vergunningen;
veiligheidsinformatieblad van waterstof;
verslagen over gevaarlijke situaties die zich hebben voorgedaan;
[..]

De bedrijfshandleiding bevat:
•
•
•
•
•
•

instructie voor het personeel;
voorschriften voor de metingen, keuringen, controles en beoordelingen;
voorschriften voor onderhoud;
een beschrijving van de werking van de installatie;
een beschrijving van de installatie aan de hand van een tekening, inclusief de ligging van de leidingen en installatieschema;
[..].

Documentatie metingen, keuringen, controles (M55) De resultaten van metingen, keuringen, controles of beoordelingen van de waterstofelektrolyse-unit, opslagtanks en leidingen die daarbij horen, worden bewaard en moeten beschikbaar zijn.
Dit zijn in elk geval [wijzigen/aanvullen]:
• • • •

rapporten van keuringen, inspecties reparaties en wijzigingen;
inspectie van brandblusmiddelen (op brandblusmiddel aanwezig);
rapporten van dichtheidsbeproevingen;
[..]

Vakbekwaam personeel (M56)
Werkzaamheden voor aanleg, onderhoud, reiniging en reparatie aan de waterstofelektrolyse-unit worden uitgevoerd door personen die aantoonbaar deskundig zijn voor werkzaamheden aan de desbetreffende installatie. Aanleg, onderhoud, reiniging en reparatie moet plaatsvinden in overeenstemming met de aanwijzingen van de fabrikant.
Aarding en bliksembeveiliging (M58) De waterstofelektrolyse-unit is voorzien van een doelmatige bliksembeveiliging en is geaard.

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

20

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) De bliksembeveiligingsmaatregelen zijn ontworpen, geïnstalleerd, geïnspecteerd en onderhouden volgens de NEN-EN-IEC 62305-reeks.
Aanrijdbeveiliging (M59) De waterstofelektrolyse-unit is voorzien van een aanrijdbeveiliging.
Toelichting: Om te voorkomen dat een waterstofelektrolyse-unit, aangesloten cilinderpakket of leidingen beschadigd raken, kan het noodzakelijk zijn om een aanrijdbeveiliging te verplichten. Of dit nodig is, is afhankelijk van de locatie en de activiteiten die er plaatsvinden. Het gaat met name om situaties waar gevaar bestaat op beschadiging door frequente voertuigbewegingen.
Ontoegankelijkheid onbevoegden (M60) De waterstofelektrolyse-unit en de opslag van waterstof is niet toegankelijk voor onbevoegden.
Toelichting: Voorkomen moet worden dat er waterstof vrijkomt door handelingen van onbevoegden.
Afhankelijk van de locatie kan het nodig zijn om hier specifieke eisen voor op te nemen. Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door opstelling in een afgesloten ruimte, een hekwerk met een hoogte van ten minste 1,8 meter of een bewaakt terrein.
Inrichting terrein (M61) Het terrein waar de waterstofelektrolyse-unit is opgesteld is overzichtelijk ingericht, zowel vanuit het oogpunt van onbelemmerde toegang en uitgang als uit het oogpunt van veiligheid. Dit betekent in elk geval:
• • •

in tegenovergestelde richting gelegen toegangen;
vrij van obstakels, brandgevaarlijk materiaal en begroeiing;
overzicht voor bedienend personeel.

Toelichting: Bij de plaatsing van de waterstofelektrolyse-unit is het noodzakelijk om de brandweer te betrekken. Informatie kan input zijn voor de voorbereiding van de brandweer. Onderhoud van het terrein van het waterstofelektrolyse-unit valt onder de zorgplicht. Zie ook M61 van PGS 35.
Toegankelijkheid bij calamiteiten (M62) De waterstofelektrolyse-unit is toegankelijk voor hulpverleningsdiensten zodat bij calamiteiten bluswerkzaamheden kunnen worden uitgevoerd en hulpverlening kan worden geboden.
Minimumafstanden (M63) De minimumafstand tussen de begrenzing van de locatie waar de activiteit wordt verricht en de waterstofelektrolyse-unit is 2,5 meter.
Toelichting: Deze minimumafstand is gebaseerd op de afstand in PGS 35 voor een waterstofinstallatie van 450 bar. De druk in de waterstofelektrolyse-unit zal veel lager zijn. Het gaat hier alleen om de waterstofvoerende onderdelen van de waterstofelektrolyse-unit, waaronder leidingen. Het gaat hier niet om afstanden vanaf de (aangesloten) opslag van waterstof. Zie daarvoor paragraaf 5.2.4 en paragraaf 5.2.5.
Brandblusmiddelen – Voldoende en beschikbaar (M70) Er zijn voldoende brandblusmiddelen aanwezig die geschikt zijn voor de bestrijding van een beginnende brand. Brandblusmiddelen zijn voor onmiddellijk gebruik beschikbaar en kunnen onbelemmerd worden bereikt. Binnen 5 meter van de waterstofelektrolyse-unit is een poederblusser aanwezig met een inhoud van ten minste 9 kg.

Uniforme vergunningverlening: handreiking kleinschalige productie en opslag met elektrolyse

21

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma (WVIP) Brandblusmiddelen – NEN-norm (M71) Een brandblusser is geschikt voor de brandklassen B en C volgens NEN-EN 2 en voldoet aan de eisen van de NEN EN 3-reeks. De eigenschappen, prestatie-eisen en beproevingsmethodes van een brandblusser zijn gebaseerd op NEN-EN 3-7, waaruit blijkt dat deze geschikt is voor bestrijding van brandklassen B en C. Brandblussers hebben een blusvermogen van ten minste 43A/233B volgens NEN-EN 3-7.
Brandblusmiddelen – Onderhoud (M72) Adequaat onderhoud van brandblussers en brandslanghaspels vindt plaats. Het onderhoud omvat in elk geval ook een controle op de goede werking van brandblussers en brandslanghaspels. Voor brandslanghaspels vindt onderhoud in elk geval elk jaar plaats. Voor brandblussers is dit elke twee jaar.
Bluswatervoorziening (M73 en M74) In de directe nabijheid van de waterstofelektrolyse-unit is een bluswatervoorziening aanwezig. De capaciteit van de bluswatervoorziening is afgestemd op de aard van de activiteiten en de ligging.
Brandkranen binnen de begrenzing van de locatie waar de activiteit wordt verricht, zijn zo gelegen dat de blusvoertuigen de brandkranen tot op een afstand van 15 m goed kunnen benaderen.
Toelichting: Deze maatregel zal voor veel kleinschalige toepassingen niet nodig zijn. Dit is onder andere afhankelijk van de hoeveelheid waterstof en de lokale situatie. De noodzaak moet worden afgestemd met de brandweer.
Potentiaalvereffening waterstofelektrolyse-unit (M75) De relevan